Gra liczb – rozwijanie małych, pobocznych gierek, na całe systemy gry.

2 x 2. Praca z kolegą z zespołu. Współpracujcie aby osiągnąć wasz cel.

4 x 4 jest często nadużywana jako narzędzie. Nie chodzi tylko o to, aby wpuścić na boisko ósemkę dzieciaków i raz jakiś czas rzucać  losowe komentarze. Nawet gdy gra jest poprawnie konstruowana, nauczenie się czegokolwiek nowego wciąż nie powinno zostać pozostawione przypadkowi. Poniżej znajdują się pewne porady, które zapewnią prawidłowe nauczanie. Największą rolę odgrywają takie czynniki jak wiedza trenera, zaangażowanie dzieci oraz to jak dużo będą one w stanie nauczyć się z każdego ćwiczenia.

Spraw by temat był zrozumiały. Musisz pamiętać o poprawnej analizie piłkarskiego problemu. Wytłumaczenie go sprawia to, że zawodnicy na treningu są skupieni.

W grach z mniejszą ilością piłkarzy mamy bardzo dużo wznowień gry. Większość z nich powinno zostać wykorzystanych podczas nauczania. Na przykład piłkarskim problemem jest słabe wyprowadzanie piłki przez stoperów oraz to, ze często kiepsko sobie radzą w innych regionach boiska niż obrona. Nowo wprowadzoną zasadą w grze 4 na 4 powinno być więc wznawianie wszystkich autów i rzutów rożnych przez stopera tak, aby  mógł on jak najczęściej znajdować się w posiadaniu piłki. Oczywiście przyniesie mu to wiele okazji do tego, by uczyć się na swoich sukcesach, jak i błędach.

Trzymaj się wybranego tematu. Jeśli sytuacja zacznie oddalać się od wybranego przez ciebie zagadnienia, staraj się wrócić na właściwy tor.

Zatrzymaj grę, gdy jest to konieczne. Gdy problem stale występuje powiedz swoim graczom by się zatrzymali. Spytaj się  czy było to dobre podanie? Dlaczego pobiegłeś akurat w tamto miejsce? Co mogłeś zrobić lepiej? Pytaj się o rozwiązania. Pokaż na czym polega kłopot i zacznij od nowa. Możesz robić zdjęcia, aby później za ich pomocą tłumaczyć problem.

Trenuj tych, którzy tego potrzebują. Długie wyjaśnienia są najczęściej stratą czasu. O wiele bardziej efektywne jest adresowanie indywidualnych komentarzy do poszczególnych członków drużyny.

Nie stawaj przeciwko sukcesowi. Gdy któraś z drużyn strzeliła bramkę, nie mów im tego jak mogli zrobić to lepiej. Czekaj na chwilę, gdy pojawi się prawdziwy problem.

Zadawaj pytania, unikaj stwierdzeń. Pamiętaj, że jeśli ty coś mówisz, to gracze mają tendencję do podważania tego, a jeśli oni coś mówią to jest to w ich przekonaniu prawdą. Wymuś od nich aby powiedzieli ci co zrobili źle i w jaki sposób można to naprawić. Nie mogą przecież przeciwstawić się sobie. Dodatkowo poprzez zadawanie pytań zmuszasz swoich podopiecznych do myślenia.

Ucz tego, co jest prawdą. Jeśli zagadnienie nie jest wyraźnie widoczne, to dostosuj rozgrywkę tak, aby je uwidocznić. Jeśli to nie pomogło, to porzuć dany temat. Nie ucz problemów trenerskich, tylko piłkarskich. Twoim zmartwieniem jest nauczenie dzieciaków gry w piłkę, a nie strona teoretyczna problemu.

Ustaw się tak, by widzieć całą sytuację. Na przykład gdy obserwujesz stopera, stań za bramką. Zawsze staraj się stanąć tak, by widzieć wszystko z perspektywy gracza.

Spraw by gra była „żywa”. Jest to kolorowa strona trenowania. Entuzjazm, humor, emocje i wszystko to, co sprawia że ćwiczenia są przyjemne.

Zastanów się nad trzema etapami. Na początku rozpocznij grę. Daj piłkarzom tylko podstawowe instrukcje na temat zasad gry. Mogą nauczyć się reguł rozgrywki, uczestnicząc w niej. Nieraz zdarza się tak, że wstęp zajmuje cały trening. Następnie skup się na największych błędach. Sprawdź czy rozumieją narzucony przez ciebie problem. Czy mogą go rozwiązać? Wprowadzić nowe wymagania, potrzebujące nowych rozwiązań? 

4na4 jest wyjątkowe. Jest to najmniejsza forma prawdziwej piłki nożnej oraz najszybsza droga rozwoju świadomości tego, jak ważne są podstawowe atrybuty i role piłkarza w drużynie. Generalnie wygląda to tak, że czterech graczy przybiera kształt diamentu, co jest najbardziej skutecznym sposobem pokrycia boiska oraz nauczenia się poniższych rzeczy. 

• Stoper może nauczyć się grać jako środkowy obrońca. Podczas posiadania piłki jego najważniejszym zadaniem byłoby kreowanie ataków i wspieranie pomocy. Kiedy zaś piłkę mają rywale, musi ściśle pokryć ich napastnika.

• Najważniejszym, defensywnym zadaniem pomocników jest neutralizacja ich najbliższego przeciwnika podczas sytuacji 1na1. Podczas posiadania piłki również muszą tworzyć akcję oraz wspierać swojego napastnika. Wychodzenie do przodu w celu strzelenia bramki to tylko dodatkowa rola. Uczą się gry na prawej i lewej pomocy poprzez występowanie na tych pozycjach i wykonywanie swoich obowiązków.

• Najlepszy gracz w zespole może nauczyć się roli wysuniętego snajpera i/lub napastnika. Te pozycje wymagają wszechstronnych umiejętności i wrodzonego talentu. Zawodnik taki musi także bronić się przed stoperem, umiejętnie wygrywając pojedynki 1na1.

• Piękno 4na4 polega na tym, że gracze wzajemnie wymieniają się pozycjami, w zależności od sytuacji na boisku. Zmian dokonują w trakcie gry, tak aby dogodzić potrzebom swojego zespołu. Trener nie może tego efektywnie kontrolować, gdyż wszystko zależy od zawodników, i ich przeczucia na temat tego kiedy ruszyć, kiedy się zatrzymać i co jest w danej chwili najważniejsze. Kiedy gracz czuje się swobodnie w danej roli, to może osiągnąć poziom eksperta. Po upływie czasu, niezależnie od sytuacji, gracz będzie musiał używać obu swoich nóg do ataku, obrony, dryblingu, podań, odbioru i strzałów na każdym obszarze boiska, Np. z tyłu, z przodu, po prawej i po lewej stronie boiska. Muszą wypełniać wszystkie podstawowe role, takie jak obrońcy, napastnika, czy rozgrywającego. Muszą także radzić sobie z setkami sytuacji 1na1, 2na1 i 2na2.

5 x 5 – Bez bramkarzy. Z jednym dodatkowym zawodnikiem jedna z podstawowych ról w 4na4 będzie zdublowana. Skutkuje to zmianą odległości, kątów, przestrzeni i zadań poszczególnych piłkarzy. Na małym obszarze zachęca to także to grania na dwóch liniach bocznych.

• 3-2 z wysuniętym piątym graczem. Stwarza to potrójną linię obrony, ponieważ pomocnicy nie muszą aż tak bardzo iść do przodu, a więc mają mniej przestrzeni. Zmienia to ich w prawego i lewego cofniętego, którzy współpracują ze środkowym. Jeśli w ustawieniu znajduje się jeden piłkarz z zewnątrz, to może poćwiczyć granie jako cofnięty skrzydłowy. Jeśli gracze kryją wszystkich rywali, to środkowy obrońca może zmienić się w libero. Idąc w górę, cofnięty napastnik może wymieniać się z wysuniętym. Do jednego z nich mogą być zagrywane wszystkie piłki od obrony, podczas gdy drugi jest zwykłym napastnikiem. Ustawienie 3-2 zachęca do rozgrywanie piłki przez defensywę, ze względu na to jak wyważony jest zespół.

• 2-3 dodając piątego gracza do tyłu. W takim ustawieniu pomocnicy nie muszą tak bardzo cofać się do obrony i chętniej przesuwają się do ataku. Działa to dobrze wtedy, kiedy jesteś lepszy od swojego przeciwnika. Jeśli nie, dwóch cofniętych piłkarzy będzie pod stałą presją i będą oni mieli trudne zadanie, jeśli chodzi o tworzenie ataku. Kiedy oba zespoły grają w ten sposób, gra zazwyczaj zmienia się na dwa 3na2, po jednym na każdej połowie boiska. Cała drużyna musi wytworzyć świetne walory, których brakuje pojedynczym zawodnikom. Skoro budowanie akcji poprzedza atakowanie, to jeśli cofnięci piłkarze nie podołają swoim zadaniom, gra może stać się zbyt szybka.  

• 1-3-1 z piątym graczem jako pomocnikiem. Jedynie najlepsze drużyny powinny próbować tego ustawienia. Wymaga ono wysokiego wyszkolenie technicznego oraz taktycznego, szczególnie od środkowego pomocnika. Oprócz rozumienia własnej gry, piłkarze muszą przez cały czas orientować się, gdzie przebywają pozostali gracze. Środkowy pomocnik musi wypełniać wszystkie role i czuć się w nich swobodny.

5na5 – z bramkarzami. Na boisku jest to praktycznie to samo co 4na4. Dodatek w postaci bramkarza delikatnie wpływa na role pozostałych zawodników.

6 x 6 najczęściej oznacz wprowadzenie bramkarza. Pięciu graczy wypełnia na boisku te same założenia co w powyższym 5na5. 6na6 bez bramkarzy nie jest spotykane na żadnych rozgrywkach. Podczas treningu jest to dobry sposób na naukę podstawowych zadań w 7na7 oraz wymuszenie agresywnej obrony.

Największa zmiana przy przejściu na grę z większą ilością graczy niż 4na4 dotyczy tego, co zrobić z resztą zawodników. Prześledzimy sobie niektóre problemy, występujące po dodaniu jednego gracza na boisko (5na5) oraz po uwzględnieniu bramkarza (6na6).

Zadania piłkarzy jako punkt wyjściowy

W 4x4 wszystkie podstawowe zadania są już obsadzone. Z punktu widzenia zasad i odpowiedzialności żaden dodatkowy gracz nie jest potrzebny. Oznacza to, że ewentualny dodatkowy zawodnik będzie musiał zdublować którąś z pozycji. Takie dublowanie przynosi zarówno kłopoty (pozostali piłkarze będą musieli dostosować się do dodatkowego gracza), jak i rozwiązania. Jeśli dodatkowy zawodnik zostanie użyty jako napastnik, oznacza to ograniczenie przestrzeni pomocników. Jeśli zaś będzie obrońcą, powoduje to zamieszanie na temat tego kto jest nominalnym środkowym obrońcą. Próby budowania prawdziwej pomocy także kończą się kłopotami. Przegrupowanie się z diamentu 4na4 na 2-2-1 albo 2-1-2 oznacza problem w postaci tego, kto będzie zapewniał atak skrzydłami. Istnieje także realne prawdopodobieństwo, że boisko będzie za krótkie, aby widoczne były „realne” 3 linie. Odległość między cofniętymi, a wysuniętymi piłkarzami może być tak mała, że pomocnicy po prostu będą stanowić przeszkodę.

Pierwszą rzecz, którą musi ustalić dany zespół jest to jak będzie wyglądała ich gra. Jest to równoznaczne z wybraniem strategii (kontratak albo rozgrywanie). Na zamieszczonym obrazku pomarańczowi grają kontratakiem, a niebiescy przyjęli bardziej agresywny styl rozgrywania. Niebiescy grają z myślą, że będą częściej w posiadaniu piłki, a akcje rozgrywać będą z dala od własnej bramki. Pomarańczowi pozwalają na to, grają spokojnie i czekają na swoją szansę. Będą ustępować przeciwnikowi ponad połowę boiska i pozwalać im rozgrywać tam piłkę, aby utrzymać zwarty szyk i zagęścić pole gry pod własną bramką.

Pomarańczowi mogą grać bardziej zachowawczo, ponieważ przydzieli swojego dodatkowego gracza do ataku. Zmniejszyło to przestrzeń jaką muszą pokonywać pomocnicy 2 & 4. Mają mniej możliwości ataku, co powoduje że skupiają się na grze obronnej. Ich pomocnicy będą wspierali atak skrzydłami. Ze względu na ich głębokie ustawienie, skrzydła będą służyć do uwalniania od presji. Są one także znakiem firmowym futbolu opartego na kontrataku.

Niebiescy użyli swojego dodatkowego gracza w obronie, co wypchnęło pomocników 5 & 7 do przodu i powoduje, że przejmują oni zadania ofensywne. Mogą albo starać się rozciągnąć szyki pomarańczowych albo próbować przedrzeć się środkiem. Trzech napastników jest niezbędnych podczas stylu gry opartego o rozgrywanie.

W obu przypadkach wprowadzenie dodatkowego gracza do drużyny miało wpływ na każdego piłkarza. Zadania z 4na4 muszą przejść pewne modyfikacje, aby były stosowne w 5na5 i 6na6.

8 x 8 – jedna ze standardowych pomniejszych gierek. Poniższe przykłady zawierają w sobie bramkarza

1. 3-3, podstawy dla trzech napastników podczas 11na11. Jest to najmniejsza formacja rozwijająca skrzydłowych. Każdy skrzydłowy jest w pierwszej linii i każdy walczy z najbliższym rywalem, co rozwija ich umiejętności 1na1. Środkowy napastnik jest dobrze pokryty, przykładowo przez bramkarza, który wyłapuje większość dośrodkowań. Duża bramka stwarza możliwość dośrodkowania albo strzału z dystansu. Jest to dobry sposób wprowadzenia do formacji 4-3-3 i 3-4-3.

2. 4-2, podstawy gry z kontratakiem. Tej formy można użyć albo do trenowania czterech obrońców przed dwoma pomocnikami, albo czterech pomocników przed dwoma napastnikami. Ustawienie to zachęca do użyci kontrataku i stwarza rolę pomocnika przetrzymującego piłkę, podczas gdy drugi z nich pomaga mu stać się rozgrywającym. Ma on za sobą trzech graczy defensywnych, a z przodu dwóch, do których może podać. Oznacza to zmniejszenie odpowiedzialności w obronie oraz stwarza więcej okazji do podań i do ewentualnego rajdu z piłką. Komunikacja i podział zadań pomiędzy środkowymi obrońcami jest kluczowym punktem. Jest to dobry sposób wprowadzenia do formacji 4-4-2.

3. 2-3-1, ustawienie to stwarza wiele pytań wśród młodych piłkarzy. Po pierwsze samotny napastnik będzie trochę odizolowany od reszty. Boczni pomocnicy muszą pokryć całą długość boiska, od jednego narożnika do drugiego. Powoduje to ich pogoń za piłką, przeciwnikiem, albo za tymi za tym. Z powodu ich obowiązków defensywnych, ataki będą rozpoczynane z głębi boiska, co nie rozwinie ich atrybutów skrzydłowego, tak jak 3-3. Ponieważ osamotniony napastnik nie będzie w stanie efektywnie przeszkadzać obrońcom rywala, jeden lub więcej pomocników będzie szło do ataku. Jednakże jeśli rozpoczną swój bieg z dalekich pozycji, do przodu dobiegną zbyt późno. Piłka wędruje między nimi, co powoduje odsłonięcie dwóch defensorów. Ostatecznie, chyba że jeden z pomocników wróci się do obrony, dwóch cofniętych nie ma zbyt dużych szans dołączenia do ataku. Mają oni problem z rozgrywaniem i uciekają się do długich piłek. Zespoły używające tego ustawienia będą musiały polegać na sile atrybutów fizycznych, w przeciwieństwie do technicznych/taktycznych. Jest to forma rozwoju formacji 3-5-2.

4. 3-2-1, choinka. Nacisk na obronę wprowadza 2-3-1 na nowy poziom. Różnica pomiędzy tymi dwoma stylami jest taka, że w drugim mamy dwóch całkowitych i trzech częściowych obrońców, podczas gdy w pierwszym jest odwrotnie. Zmianą jest podstawowa rola jednego z graczy. Problemy są takie same, jak w przypadku 2-3-1, odizolowany napastnik oraz pomocnicy, zmuszeni do krycia dużego obszaru boiska. Przewagą jest zwiększona siła linii defensywy. Dodatkowy obrońca redukuje potrzebę do powrotu pomocników. Dwóch graczy może kryć tyły, podczas gdy trzeci dołączy do ataku. Jest to dobry sposób rozwoju formacji 4-5-1 lub 5-3-2.

Największą różnicą pomiędzy 7na7 i 8na8 jest łatwiejsza gra trzema realnymi liniami w 8na8. Kiedy w 7na7 użyjesz trzech graczy w którejkolwiek linii, to zostaje ci tylko trzech na pozostałe dwie. (Niektórzy trenerzy próbują grać taktyką 2-2-2 ale nie zapewnia ona adekwatnego pokrycia pola. Używając podstawowych ustawień, zapożyczonych z 7na7, możesz stworzyć takie jak; 3-1-3, 3-2-2, 3-3-1, 4-2-1. Wszystkie wymienione wykorzystują trzy linie z minimalnie trzema piłkarzami w linii defensywnej. Ośmiu graczy wymaga większego podziału ról oraz może tworzyć dodatkową linię, wydłużając zespół. Czterech zawodników w jednej linii może być przesadą, jeśli chodzi o pokrycie szerokości boiska.

Gracze nie ruszają się z jednego poziomu na inny i nie powracają. Nawet  zawodnicy na reprezentacyjnym poziomie wciąż grają w pomniejsze gierki takie jak 1na1, 2na1, 2na2, 3na2, 4na3, 4na4, 6na4 itp. Oczywiście część czasu przeznaczyć można na sztuczki techniczne ale prawdziwy rozwój może nastąpić tylko gdy mamy do czynienia z grą. Z młodymi graczami oznacza to małe, poboczne gierki z naciskiem na ich role, którą najlepiej pełniliby podczas meczu 11na11. Mniejsze formy zapewniają podstawy i narzędzia do ich rozwoju podczas gry. Czas spędzony na uczenie się małych form nigdy nie jest stracony. Taktyki, kondycja, role i indywidualne umiejętności gracza, małych grupek albo całego zespołu mogą być rozwija w kontekście prawdziwego meczu.

Najistotniejsze uwagi dotyczące rozwoju piłkarza.

1. Rozwój każdego gracza powinien mieć przejrzysty początek i koniec. – Nie jest to losowy zestaw umiejętności technicznych bez ładu i składu. Droga od 1na1 do 11na11 składa się ze wszystkich możliwych ról i TZK (dla przypomnienia, Technika, Zrozumienie, Komunikacja). Musisz wiedzieć to gdzie jesteś, dokąd zmierzasz oraz jak się tam dostaniesz. Zapewnia to rozwój.

2. Powinien działać zgodnie z prostym i logicznym postępem. – Różne rodzaje gry. Używaj nierównej ilości graczy w poszczególnych liniach, aby łatać luki.

3. Powinien brać pod uwagę indywidualne różnice. – Trener początkowo powinien szukać, pielęgnować i rozwijać najsilniejsze atrybuty gracza. Bazuj na tym co zawodnicy umieli wcześniej wytykając im to, czego nie potrafią teraz. Unikaj także grupowych rozwiązań. Nie każdy gracz cierpi z tego samego powodu.

4. Trener musi balansować pomiędzy bieżącymi, a potencjalnymi atutami. – Używaj różnorodnych form i ról, aby rozwinąć potencjał. Dzisiejsi napastnicy są jutrzejszymi środkowymi obrońcami.

5. Ostateczny rozwój piłkarza zależy od jego wkładu w grę. Nie dostają punktów za styl, po prostu muszą wykonać swoją robotę.

6. Ich wkład w grę spoczywa na ich umiejętnościach oraz przygotowaniu. – Każdy jest inny. Dlatego właśnie gra na pokaz także odgrywa znaczącą rolę. Piłkarze uczą się swoich i cudzych różnic.

7. Atuty te mogą być uwydatniane albo powstrzymywane w zależności od roli, jaką piłkarz przybrał w zespole. – Jeśli chodzi o starszych zawodników, dobieraj ich atuty do roli jaką pełnią. Są tylko dwa powody dla których gracze popełniają błędy. Są albo na zbyt niskim poziomie, albo nie złej pozycji.